De Lachende Cavalier

Geschiedenis voor een breed publiek

BLOGBOEK

De aanwinst: Rietveldstoel

Posted on August 31, 2010 at 8:08 AM

Voortdurend verwerft het Rijksmuseum nieuwe objecten voor de collectie. Dat kan een Jan steen zijn voor bijna twaalf miljoen euro, maar ook een witte Rietveldstoel waar een Amerikaanse handelaar mee aan de haal ging.

 (Gepubliceerd in OOG, Tijdschrift van het Rijksmuseum, nr 3/2010, pagina 70.)


Een echte Rietveldstoel komt zelden onder de hamer maar in 2007 veilde Christie’s er een; een opvallend wit exemplaar uit 1923. Gerrit Rietveld (1888-1964) ontwierp de oerversie ervan in 1918 en verwierf door de revolutionaire constructie van zijn ‘rood-blauwe’leunstoel wereldfaam.


De Amerikaanse kunsthandelaar Leigh Keno werd de nieuwe eigenaar van de witte stoel, waardoor een waar designicoon Nederland verliet. Volgens conservator Ludo van Halem van het Rijksmuseum ging het allemaal heel snel: “De Rietveldstoel was decennialang in particulier bezit, maar niemand wist bij wie. Plotseling dook de stoel op en moest we beslissen of we mee ging bieden vóórdat het museum gedegen onderzoek had kunnen doen naar de staat en herkomst van de stoel.”


Het museum besloot niet te bieden, maar de interesse bleef. Samen met Rietveldexpert Marijke Kuper werd een onderzoek naar de stoel gestart en er bleek een buitengewoon verhaal achter te zitten. Kuper: “Dit exemplaar is een van de weinige leunstoelen waar Rietveld zélf aan heeft gewerkt, voordat hij zijn werkplaats in 1925 overdeed aan zijn assistent Gerard van de Groenekan. De klanten voor wie de stoel werd gemaakt zijn ook bekend, namelijk de Haagse schrijfster Til Brugman (1888-1958 ) en haar toenmalige vriendin, zangeres Sienna Masthoff. Er is zelfs correspondentie tussen hen en Rietveld over de aankoop bewaard gebleven. Hierdoor is de stoel een van de weinige vroege modellen die exact te dateren is. En dat is heel bijzonder.”


Er is meer wat de stoel speciaal maakt. Hij was namelijk een onderdeel van een muziekkamer die Vilmos Huszár speciaal voor Til en Sienna had ontworpen. Huszár was een bekend lid van de kunstenaarsgroep De Stijl waarbinnen gestreefd werd naar een totaalkunstwerk van architectuur en schilderkunst. Rietveld maakte voor het interieur dat Compositie in Grijs heette, de bijpassende witte leunstoel.


Maar wie was Til Brugman eigenlijk? De Haagse dichteres en schrijfster had veel kennissen in de avant-gardistische kunstwereld dankzij Piet Mondriaan, die ze ooit op dansles had leren kennen. Bekende publicisten en kunstenaars zoals Theo Van Doesburg, Kurt Schwitters en El Lissitzky, maar ook Hans Arp en Max Burchartz. Een aantal van hen heeft ongetwijfeld in deze leunstoel gezeten, want Til Brugman ontpopte zich al snel als organisatorisch talent binnen De Stijl. Halverwege de jaren 20 kreeg Til Brugman een relatie met de Duitse collage-kunstenares Hannah Höch. Uit die tijd stammen ook de hier afgebeelde foto’s van het interieur aan de Ligusterstraat 20 in Den Haag. Het stel verhuisde in 1929 naar Berlijn; Brugman keerde in 1939 alleen terug naar Nederland.


Als avant-gardische klankdichteres en, na de oorlog, als schrijfster was de uiterst excentrieke Brugman niet erg succesvol. Ze kreeg nauwelijks werk gepubliceerd en ze kampte met een steeds slechtere gezondheid. Ze zag zich daardoor gedwongen haar kunstcollectie, die al aardig wat waard werd, langzaamaan te verkopen. In de jaren vijftig ging de witte Rietveldstoel naar een bevriend echtpaar. De familie zou de stoel tot aan de veiling van 2007 in haar bezit houden.


In 2009 was het onderzoek naar de Rietveldstoel voltooid en zocht het Rijksmuseum contact met Keno. Die wilde na enig onderhandelen de stoel wel weer terug naar Nederland verschepen. Met hulp van de BankGiro Loterij werd de stoel aangekocht. Het Rijksmuseum wist nu zeker dat er een echt topstuk terugkwam.

 


Categories: Oog, Tijdschrift van het Rijksmuseum, (binnenhuis) architectuur, 20e eeuw

Post a Comment

Oops!

Oops, you forgot something.

Oops!

The words you entered did not match the given text. Please try again.

Already a member? Sign In

0 Comments