De Lachende Cavalier

Geschiedenis voor een breed publiek

BLOGBOEK

Boekentips voor de decembermaand

Posted on December 6, 2013 at 12:05 AM

December is de ultieme feestmaand en daar horen cadeautjes én lekker lezen voor de open haard bij. Maar wat te geven of te lezen met de feestdagen? De redactie Geschiedenis, Taal & Cultuur van Kennislink tipt interessante wetenschappelijke boeken. Leuk voor in de zak of onder de boom! En om zelf te houden natuurlijk…
(Het complete artikel, inclusief afbeeldingen en recensies van andere redacteuren, is 5/12/2013 gepubliceerd op Kennislink.nl)

Voor iedereen die interesse heeft in de historische banden tussen Nederland en Afrika, is Dof Goud een fijn boek om lezen. De auteur Gijs van der Ham (conservator Geschiedenis bij het Rijksmuseum) schets een overzichtelijk en duidelijk beeld van deze geschiedenis en hij heeft heel wat voorwerpen uit het Rijksmuseum om zijn verhaal mee te illustreren. De mooie foto’s leiden niet af: het zijn er niet genoeg om alleen een bladerboek te zijn. Gelukkig maar.

Wat deden die Nederlanders eigenlijk in Ghana? Dat ze het land Goudkust noemden, zegt eigenlijk al genoeg… Spanje en Portugal waren in de 15e eeuw de grootmachten en zij bezaten forten aan de kust van Afrika. Met de lokale handelaren ruilden ze schelpen voor goud, ivoor en slaven om in Amerika te laten werken. Na de Opstand tegen Spanje in 1568 gingen Nederlandse schepen langzaam zelf op pad om de wereld te verkennen. Begin 17e eeuw veroverden ze steeds meer forten aan de Afrikaanse kust en namen ze de handel over. Van het fort Elmina aan de Goudkust maakten de Nederlanders hun hoofdkwartier.

Van der Ham geeft vervolgens een kijkje in het leven van de ambtenaren die in opdracht van de WIC de handel in goede banen moesten leiden. Vanwege de enorme sterfte waagden vooral mannen van gewone komaf zich aan dit avontuur. In Afrika verdienden ze snel veel geld en stegen ze in aanzien. De Nederlanders woonden in het fort, dat naast het gelijknamige dorpje lag. Ze zagen de Afrikanen als wilden maar ze behandelden de lokale bevolking met respect. Ze hadden hen namelijk hard nodig om contacten te leggen en te onderhouden met koningen uit het binnenland, waar de gewilde ‘goederen’ vandaan komen. Maar niet alleen deze tussenpersonen werden met respect behandeld. De Nederlanders konden de inwoners niet onderwerpen aan Nederlandse wetten en ze moesten met afgevaardigden uit het stadje overleggen over bestuurlijke zaken.

Veel (getrouwde) Nederlanders hadden in Afrika ook een onofficiële vrouw. Opvallend is dat hier netjes toestemming voor werd gevraagd aan haar familie. (Over gedwongen onderwerping heeft Van der Ham het niet, hoewel ik me afvraag in hoeverre de slavinnen met rust werden gelaten.) Ging de ambtenaar weer naar Nederland dan nam hij soms zijn verwekte kroost mee voor een opleiding. Vanwege de hoge kosten konden alleen rijke ambtenaren dit betalen. De meeste kinderen bleven in Afrika, net als de moeders, en ook nu nog zijn er in Ghana afstammelingen te vinden met Nederlandse achternamen.

Vooral in de 17e werd er goed geld verdiend in Afrika. Maar met de krimpende economie in de 18e eeuw en de opkomst van Groot-Brittannië als wereldmacht, begonnen de forten verlies te leiden. Na de afschaffing van de slavenhandel (1812) besloot Nederland van Goudkust een kolonie te maken met winstgevende plantages. Ze maakte met Groot-Brittannië een verdeling van het gebied om de rust te garanderen. De Afrikaanse vorsten, die de Europeanen nog altijd als gasten zagen in hun land, pikten dit niet en pakten de wapens op. De rust wilde maar niet terugkeren en uiteindelijk ruilden de Nederlanders hun Afrikaanse gebieden voor het alleenrecht op het Indische eiland Sumatra.

Van der Ham legt nog even de nadruk op de gevolgen van het vertrek van de Nederlanders in 1872: de Britten begonnen onmiddellijk met hun imperialistische politiek en zouden enorme stukken van Afrika aan hun gezag onderwerpen. Nederland begon op hetzelfde moment met de dezelfde politiek, maar dan in Nederlands-Indië. De slavernij mocht dan afgeschaft zijn, de onderdrukking ging door.

Gijs van der Ham, Dof goud. Nederland en Ghana, 1593-1872 (Uitgverij VanTilt, 2013)

 

Categories: Kennislink, Gouden Eeuw, Literatuur

Post a Comment

Oops!

Oops, you forgot something.

Oops!

The words you entered did not match the given text. Please try again.

Already a member? Sign In

0 Comments